Al rondreizend in het plassengebied ben ik dit keer terechtgekomen bij Theo Nering-Bögel. Theo is sinds een jaar of 10 de coördinator van de werkgroep Vrijwillig Landschapsbeheer (VLB) van het IVN. Het IVN staat voor Instituut Voor Natuureducatie en Duurzaamheid. Een landelijke organisatie die is onderverdeeld in regionale afdelingen, het Reeuwijkse Plassengebied valt onder IVN IJssel en Gouwe.

Theo Nering-Bögel, coördinator bij de VLB
Begin jaren tachtig maakte Theo kennis met de werkgroep VLB van het IVN. Dat begon met zijn deelname aan de landelijke Natuurwerkdag, en sindsdien is hij niet meer weggegaan. In de eerste jaren was hij er slechts enkele keren per jaar bij. Met een drukke baan als verpleegkundige in een Leids ziekenhuis, onregelmatige diensten en een gezin, bleef er op zaterdagen weinig tijd over.

Toch gaf het werken in de natuur hem veel voldoening: buiten bezig zijn en samen zorgen voor het behoud van de natuur in de eigen leefomgeving. Zodra het kon, was hij er dan ook graag bij. Inmiddels is Theo gepensioneerd en zet hij zich met hart en ziel in voor de VLB.

Werken in de natuur
Van september tot begin maart gaat Theo samen met een groep vrijwilligers eens per drie weken aan de slag in het plassengebied. In augustus vinden er daarnaast maaiactiviteiten plaats op enkele eilandjes. Op zaterdagen wordt het onderhoud zoveel mogelijk handmatig en in alle rust uitgevoerd, zodat iedereen in stilte van de natuur kan genieten. Toch moet er soms machinaal gewerkt worden. Daarom is er een woensdaggroep ontstaan: een vaste kern van vrijwilligers die het grotere voorbereidende werk en soms ook het nawerk verricht. Deze groep werkt elke week, jaarrond, in het veld maar ook op het zogeheten werkeiland. Hier liggen ook de bootjes van de VLB.

Alleen via water bereikbaar
Deze bootjes zijn hard nodig, want de meeste locaties zijn alleen via het water bereikbaar.
Bijzonder om te vermelden is dat de werkschuur op particulier terrein staat, waar de VLB kosteloos gebruik van mag maken!

Op dit moment verzorgt de VLB voor 8 eigenaren het natuuronderhoud op hun percelen. Daartoe behoren eilandjes in de plas Ravenberg en langs de Kerfwetering, evenals enkele landjes in de polders rondom de Reeuwijkse Plassen, bij boeren, en één locatie van Staatsbosbeheer. Deze laatste locaties worden vooral bezocht wanneer het water door ijsgang niet bevaarbaar is.

Subsidiekraan provincie dicht, betrokkenheid gebleven
Vroeger werd al dit werk vanuit de provincies gefinancierd. Er waren subsidies voor natuuronderhoud die eigenaren van natuur(eilandjes) konden aanvragen. Zo vonden de eigenaren en het IVN elkaar, werden er beheerplannen opgesteld voor de (ei)landjes en werkt de VLB al decennialang voor deze eigenaren. Nadat deze subsidies zijn afgeschaft is de VLB dit werk blijven doen. Hiervoor ontvangt zij nu een onkostenvergoeding van de particuliere eigenaren, waarmee het onderhoud van gereedschap en boten worden betaald.

Herstel van eilandjes
Op mijn vraag of Theo ook positieve veranderingen in het gebied ziet, bleef het even stil. Want ja, door de toenemende recreatie- en welvaartsdruk – meer en grotere boten, huizen en auto’s – komt de natuur behoorlijk onder druk te staan.
Gelukkig kon hij toch iets positiefs benoemen, namelijk de eilandjes op de plas Ravensberg. Op oude kaarten (zie bijvoorbeeld de Topo-tijdlijn) is goed te zien dat deze in de loop der tijd steeds kleiner zijn geworden of zelfs volledig zijn verdwenen. In de afgelopen jaren is de VLB hier samen met de eigenaren hard aan de slag gegaan: bomen zijn uit de oevers verwijderd en er is natuurlijke beschoeiing aangebracht. Hierdoor is het afkalven gestopt en zijn voormalige eilandjes zelfs weer aan het terugkomen.

Het belang van waterriet en de Grote Karekiet
Verder komt op enkele plaatsen in het gebied weer waterriet voor: riet dat in het water groeit. Velden met waterriet vormden vroeger het leefgebied van de Grote Karekiet, volgens Theo dé icoonsoort van de Reeuwijkse Plassen. Deze vogel wordt tegenwoordig nog slechts sporadisch als passant waargenomen en broedt al lange tijd niet meer in ons plassengebied. Of deze soort zal terugkeren, hangt van meerdere factoren af. Slechte waterkwaliteit, een jaarrond gelijk waterpeil, ganzenvraat (ganzen zijn dol op jonge rietstengels!) en bootjes die in het riet voor anker gaan, vormen allemaal een bedreiging voor waterriet.

Wat wij als recreant kunnen doen
Op de vraag wat wij als (water)recreant kunnen doen voor de natuur, was Theo heel stellig: stilte is het allerbelangrijkste voor de natuur. Houd voldoende afstand tot de oevers, ga niet met (harde) muziek het water op en blijf weg uit kwetsbare gebieden. Een voorbeeld hiervan is de Kerfwetering, die tijdens het broedseizoen — van half maart tot begin juli — verboden is voor al het vaarverkeer en het hele jaar door gesloten is voor gemotoriseerde boten.

Kom ook aan boord
En met die stilte kom ik weer terug bij de groep vrijwilligers van de VLB/IVN. Weer of geen weer: elke keer is de boot vol en gaan zij met veel plezier aan de slag, ergens in ons mooie plassengebied. Er is altijd plek voor nieuwe vrijwilligers. Mocht u enthousiast zijn geworden door dit stukje, neem dan eens een kijkje op de website van IVN IJssel-Gouwe. Daar vindt u de contactgegevens van de VLB en kunt u zich aanmelden.

Over Marieke op stap in het plassengebied
Mijn naam is Marieke van der Waarde, woonachtig in Gouda, sinds 2024 mede-eigenaar van een heel mooi stukje land aan de rand van de Reeuwijkse Plassen waar ik enorm geniet van de natuur en rust. In een ver verleden afgestudeerd aan de Universiteit Wageningen als landbouwingenieur, nu werkzaam als duurzame tuinvrouw. Als zeiler en roeier al goed bekend met het Reeuwijkse vaarwater. Sinds 2025 is zij lid van de nieuwsbriefredactie en schrijft zij in elke nieuwsbrief over mensen die zich vrijwillige inzetten voor de natuur in het plassengebied.